|
|
Frysk
|
|
Nederlands
|
|
|
Oersop 6
Gerben Poortinga
werom
yn it oersop
|
|
Oersoep 6
terug in
de oersoep
|
|
|
In fiskersboatsje brocht ús nei in grutte pealhut op de
sânplaat. Moandei hawwe Bernhard en ik gau boadskippen dien.
Bernhard hat syn rêchsek folproppe. Neist bôle en pindakaas ek
spek, beane en kofje. Dat spek fyn ik nuver mei safolle fleis
ûnder hânberik. It slyk sit dochs fol fleizige kokkels en der
binne mokselbanken wêr't wij te kust en te keur kinne. Ik haw bij
de boadskippen noch wat griente dien, mar ek twa flessen sterke
drank, want tsien dagen op inoars lippe dan wol boaiemke
spraakwetter jin wolris oer in dea punt helpe tocht mij.
|
|
Een vissersbootje bracht ons naar de grote paalhut op de
zandplaat. Maandag hebben Bernhard en ik snel boodschappen
gedaan. Bernhard had zijn rugzak volgepropt. Naast brood en
pindakaas ook spek, bonen en koffie. Dat spek vond ik raar met
zoveel vlees voor het grijpen. Het slijk zit toch vol met
kokkels en er zijn mosselbanken waar we te kust en te keur
kunnen. Ik heb bij de boodschappen nog snel wat groente en twee
flessen sterke drank gedaan. Want tien dagen op elkaars lip dan
wil een bodempje spraakwater je wel eens over een dood punt
helpen, dacht ik.
|
|
|
No hienen wij mei prate gjin muoite. Bernhard fergeat oplêst
sels syn statistyk en ferhale fan eartiids bij him thús. Hij kaam
út in âld deftich roomsk laach. It wie al yn it foar regele dat
hij preester wurde soe, want hij koe goed leare. Hij hie op it
simenaarje gien. Sa krigen jin letter noch ris in sillige yn it
laach. Mar ja, it binne moderne tide. Syn suster krige in bern fan
har eigen preester en troude der mei. Bernhard leaude yn de
evolúsje ynstee fan de skepping. Hij hie boppedat gjin langst nei
it selibaat en begûn derom mei wat fertraging op syn NJN-maten
oan de biologystúdzje.
|
|
Wel, we hadden met praten geen moeite. Bernhard vergat
tenslotte zelfs zijn statistiek en verhaalde van eertijds bij
hen thuis. Hij kwam uit een oud deftig katholiek geslacht. Het
was vooraf geregeld dat hij priester zou worden, want hij kon
goed leren. Zo kreeg men later nog eens een zalige in de
familie. Maar ja. het zijn moderne tijden en zijn zuster kreeg
een kind van haar priester en trouwde er mee. Bernhard geloofde
in de evolutie en niet in de schepping. Hij had bovendien
beslist geen lust in het celibaat en begon daarom met wat
vertraging op zijn NJN-maten aan de biologiestudie.
|
|
|
Sa fertrouwelik pratend lei hij sa no en dan de hân op myn
knibbel. Nei in tredde of fjirde buorrel kaam Bernhard op it idee,
dat der nachts ek wol wat oan de fûgels te sjen wêze moat. It
wie dochs moai ljochtmoanne waar en de fûgels libje op it waad
net op in dei/nacht-ritme, mar op de wikseling fan leech en heech
wetter. In kiker konsintrearret it ljocht troch dy grutte foarste
linzen, sadat der nachts mear troch te sjen is as mei it bleate
each.
|
|
Zo vertrouwelijk pratend legde hij zo nu en dan de hand op
mijn knie. Na een derde of vierde borrel kwam Bernhard op het
lumineuze idee, dat er nachts ook wel wat aan de vogels te zien
zou zijn. Het was toch een heldere maan en de vogels op het wad
leven niet in een dag/nachtritme, maar op de wisseling van hoog
en laag water. Een kijker concentreert het licht door de grote
voorste lenzen, zodat er 's nachts meer door te zien is dan met
het blote oog.
|
|
|
En wrachtich, it wie suver in iepenbiering wat wij te sjen
krigen. Sels Bernhard hie der noch nea fan heart. De
strânljippen, typyske each-sikers, hawwe nachts neat oan har
skerpe blik. No draafden se yn rjochte linen oan alle kanten fan
ús pealhut de snaffel in eintsje yn it sân stutsen. It like wol
in wedstriid tusken lytse wunderlike ploechjes, dy't kris kras
lytse fuorchjes efterlieten. Stjitte sa'n ploechje op in kokkel of
sa, dan wie it ho en waard de proai opdolle en útiten troch de
skerpe snaffel tusken de sterke skelpen te stekken. It makke dat
de nacht in sfeer krige fan wunderlike ûntdekkingen út in oare
wrâld. We fergeaten sels om oantekeningen te meitsjen en pas
doe't de flesse hielendal leech wie, kroepen wij tefreden yn ús
sliepsekken.
|
|
En waarachtig, het was bijna een openbaring wat wij te zien
kregen. Zelfs Bernhard had er nog nooit van gehoord. De
scholeksters, typische oog-zoekers, hebben 's nachts niets aan
hun scherpe blik. Nu draafden ze in rechte lijnen aan alle
zijden van onze paalhut de snavel een eindje in het zand
gestoken. Het leek wel een wedstrijd tussen kleine wonderlijke
ploegjes, die kris kras kleine voortjes achter lieten. Stootte
zo'n ploegjes op een kokkel of zo, dan was het ho en werd de
prooi opgedolven en uitgegeten. door de scherpe snavel tussen de
sterke schelpen te steken. Het maakte, dat de nacht een sfeer
kreeg van wonderlijke ontdekkingen uit een andere wereld. We
vergaten zelfs om aantekeningen te maken en pas toen de fles
helemaal leeg was, kropen wij tevreden in onze slaapzakken.
|
|
|
De oare moarns, ik hie it al in hoartsje ophâlden, learde
Bernhard mij, hoe't it mei it gemak moast. Hij hong mei syn swier
liif oan it roastige izeren ljedderke, de broek op de ankels en it
gat djip nei ûnderen. Sa like hij fan bûten wierskynlik op in
folsûgde stekmich oan de hals fan in reus op fjouwer poaten. Fan
binnen út, troch it kykrút, like it mear oft de folle moanne
wat leech hong, oant der middenút wei in stjonksigaar skode en
omleech yn it sop plûnzge. "De see makket himsels skjin. It
wurdt fisk, Hollânske nije," grapte Bernhard. Bij leech
wetter foardat de plaat drûg foel, fertrêden wij ús om beurten
yn de ienichste ljisklearsen dy't de hut ryk wie. De fûgels
sieten dan dochs op it fêste lân.
|
|
De volgende morgen, ik had het al een poosje opgehouden, leerde Bernhard mij, hoe het met het gemak moest. Hij hing met
zijn zware lijf aan het roestige ijzeren laddertje, de broek op
de enkels en het gat diep naar beneden. Zo leek hij van buiten
waarschijnlijk op een volgezogen steekmug aan de hals van een
reus op vier poten. Van binnen uit door het kijkruit, leek het
meer of de volle maan wat laag hing. Tot er een dikke
sitnksigaar uit schoof en beneden in het sop plonsde. "De
zee maakt zichzelf schoon. Het wordt vis, Hollandse
nieuwe,"grapte Bernhard. Bij laag water, voordat de plaat
droog viel, wandelden wij om beurten in het enige stel lieslaarzen
dat de hut rijk was. De vogels zaten dan toch nog op
het vaste land.
|
|
|
Juster namen wij it beslüt om bij it betide leechwetter op twa
plakken opnamen te meitsjen. Bernhard soe eerst om de hut hinne it
iten fan de wylpen trurve en ik bij de mokselbanken op it oare ein
fan de grutte plaat. Noch foar dat it locht wie gong ik troch it
ûndjippe wetter op paad. It wetter klotste hast oer de rânen fan
myn ljisklearsen. Mar foardat ik in oere letter op myn post kaam,
rûn it waad leech en kamen de fûgels bij tüzenden opsetten,
seefûgels en steltrinners yn grut ferskaat. It wie hjir wûndere
moai, as hie God dit stikje fan de skepping pas juster ôfmakke.
De pealhut is in lyts grien pjukje oan de kime.
|
|
Gisteren namen wij het kloeke besluit om bij het vroege
laagwater op twee plekken opnamen te maken. Bernhard zou eerst
om de hut heen het eten van de wulpen turven en ik bij de
mosselbanken op het andere eind van de grote plaat. Nog voordat
het licht was ging ik in het ondiepe water op pad. Het water
klotste bijna over de rand van mijn lieslaarzen. Maar voordat ik
een uur later op mijn post kwam, liep het wad leeg en kwamen de
vogels bij duizenden aanvliegen, zeevogels en steltlopers in
grote verscheidenheid. Het was wonderlijk mooi alsof had god dit
stukje van de schepping pas gisteren afgemaakt. De paalhut is
een klein groen uitsteekseltje op de kim.
|
|
|
It soe in lang en leech tij wurde mei de eastewyn. Dus we
hienen wol acht oeren of mear de tiid. Healwei soe Bernhard bij
mij komme mei in brochje en dan koe ik wer nei de hut. Mar myn
mage stiket, de sinne sakket en it wetter komt al omheech. Myn
horloazje stiet al dagen stil troch it sâlte wetter. Dochs is it
mij wol dúdlik, Bernhard komt net. Grif hat er wer wat
nijsgjirrichs fûn. Soks wer't hij om statistyske redenen net bij
wei kin.
|
|
Het zou een lang en laag tij worden met de oostenwind. Dus we
hadden wel acht uren of meer de tijd. Halverwege zou Bernhard
bij me komen met een twaalfuurtje en dan kon ik naar de hut.
Maar mijn maag steekt, de zon zakt en het water komt al op. Mijn
horloge staat al dagen stil door het zoute water. Toch is het
mij wel duidelijk, Bernhard komt niet. Vast heeft hij weer wat
interessants gevonden. Iets waar hij om statistische redenen
niet bij vandaan kan.
|
|
|
Ik set de sokken der yn en mar goed ek, want it wetter rint al
oer de plaat no't ik yn de buert fan de pealhut kom. Der liket al
wat mei de hut, mar ik kom der net op wat. Fan disstânsje
kin ik it net goed waarnimme. Krekt of is de foarm wat oars.
Tichterbij kommen sjoch ik it roastige izeren trepke is fan
boppen losskuort en it heal ôfbrutsen gefal stekt no as in
núvere ereksje dwers tusken de poaten fan dewiidskonkige reus.
Underoan liket in grutte bleke kwabze yn it wetter te driuwen
krekt of hat de pealhut ek syn gefoech dien. Ik draaf it lêste
eintsje troch it opkommende wetter. Platviskjes stowe foar myn
fuotten út. It hert slacht mij yn de kiel.
|
|
Ik zet de sokken er in en maar goed ook, want het water loopt
al over de plaat nu ik in de buurt van de paalhut kom. Er is wel
wat met de hut aan de hand, maar ik kom er niet op wat. Van
afstand kan ik het niet goed waarnemen. Net of is hij iets
veranderd. Dichterbij gekomen zie ik het. Het roestige ijzeren
trapje is van boven losgescheurd en het half afgebroken geval
steekt nu als een rare dwarse erectie tussen de benen van de
paalreus. Beneden lijkt een grote bleke klodder in het water te
drijven net of de paalhut ook zijn gevoeg gedaan heeft. Ik draaf
het laatste eindje door het opkomende water. Scholletjes stuiven
voor mijn voeten uit. Het hart slaat in mijn keel.
|
|
|
Och, syn holle stiet mâl frjemd op het liif. Bernhard hie grif
krekt moatten, doe't ik noch mei it lêste ôfrinnende wetter de
plaat op paad gong. It trepke, ruostich en oantaast troch it
jirrenlang bemiigjen troch studinten, wie tjin dat hingjen net
meer bestân. Út syn mûle rint no in streamke bloed, aaiwiten
foar it filterjend gedierte, moksels, kokkels en
fûkewjirmen.
|
|
Och zijn hoofd staat mal vreemd op het lijf. Bernhard had
vast gemoeten, toen ik nog met het laatste aflopende water
de plaat opliep. Het trapje, roestig en aangetast door het
jarenlang bepissen door studenten, was tegen dat hangen niet
bestand. Uit zijn mond loopt nu een stroompje bloed, eiwitten voor
het filterend gedierte, mossels, kokkels en kokerwormen.
|
|
|
Neiwurd: Disse les gong oer it skriuwen fan in novelle.
Literatuer skriuwe liket minder planmjittich as in rapportaazje.
Mar it is net sa. In ferhaal hat altyd in tema, in opbou en in
styl. Tema's binne faaks stereotyp. It tema is hjir nommen út
"Nooit meer slapen" fan ús nei eigen sizzen grutste skriuwer fan de
foarige ieu, Willem Frederik
Hermans. Lyk as dêr is de in antiheld, in haadpersoan dy't foar syn
ôfstudearprojekt alles bij de hannen ôfbrekt. En
dêr is in tsjinspiler dy't o sa betûft is yn it fak en yn de manierkes der omhinne die de groep
bine, mar de haadpersoan útslút. Lyk as yn "Nooit meer slapen"
twirje dy twa om inoar hinne, wylst de haadpersoan wrakselt mei syn eigenbyld en de natuer en
bliuwt hij allinnig oer.
In beide ferhalen is de styl licht iroanysk en de opbou met tebek
sjende scènes en in protte natuerbeskriuwingen (Hermans wie geolooch.).
|
|
Nawoord: Deze les ging over het
schrijven van een novelle. Literatuur schrijven lijkt minder
planmatig dan een rapportaasje. Maar dat is niet zo. Een verhaal
heeft altijd een thema, een opbouw en een stijl. Thema's zijn
vaak stereotiep . Het thema is hier hetzelfde als in
"Nooit meer slapen van onze naar eigen zeggen grootste
schrijver van de vorige eeuw, Willem Frederik Hermans. Net als
daar is er een antiheld, een hoofdpersoon die voor zijn
afstudeerproject alles bij de handen afbreekt. En er is een
tegenspeler die o zo handig is in zijn vak en in de maniertjes
daaromheen die de groep binden, maar de hoofdpersoon uitsluiten.
Net als in "Nooit meer slapen" draaien die personen om
elkaar heen, terwijl de hoofdpersoon worstelt met zijn eigenbeeld
en de natuur, maar blijft de hoofdpersoon uiteindelijk alleen
over zonder tot resultaat te zijn gekomen. In beide verhalen is
de stijl licht ironisch en de opbouw met terug kijkende scènes en veel beschrijvingen van de natuur (Hermans was geoloog.).
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
werom
nei line ien
|
|
terug
naar line one
|
|
|
Let
op: Op deze pagina's kunnen links naar samenvattingen
van de lesstof staan. Het is echter niet voldoende om alleen
de site te lezen. Men wordt geacht zelf stug te oefenen. De stof die op deze site wordt behandeld is veelal de
kern. Heb je
zelf suggesties voor links of tips en materiaal. email die dan
naar deze site. Zo mogelijk zal de site daarmee verbeterd
worden. copyright
G. Poortinga
|
