Navigaasje
Swingel Online   Swingel 2, april 2000
  Ynhald
 
 

Kolofon:

Swingel
2/2000 april 2000

Hjirūnder  lyts ferskaat śt nu. 2 fan Swingel 2/2000


Redaksjoneel: 

Yn Swingel 1/2000 haw ik ūnder it kopke www.swalkje.frl de ynternetsiden fan in tal willekeurige Fryske gemeenten hifke op de mooglikheden en benammen de ūnmooglikheden fan frije (Fryske) taalkar dźr op: Smellingerlān, Dongeradiel en Hearrenfean. Ik haw tasein harren reaksjes op de E-berjochten dy 't ik by harren efterlitten haw oan jimme bekend te meitsjen. By dizzen. 

Fan de gemeente Dongeradiel (noch) gjin lūd. Om 't de Eamel dy 't ik dźr hinne stjoerd haw, wat mear formeel fan toan en opset wie, moatte se dźr faaks wat langer oer in reaksje stinne. Smellingerlān lit witte dat se om pragmatyske redenen keazen hawwe foar in allinne hollānsktalige side. Myn suggestje om yn alle gefallen in tal ūnderdielen fan harren side ek yn it Frysk oan te bieden fersmite se net op foarhān. Letterlik skriuwt de hear Paul Lansen, haad fan de ōfdieling kommunikaasje: '........ Anders is dit met het Fries. Immers een groot deel van de Smallingerlanders spreekt Frysk. Het probleem is echter wel, dat lang niet iedereen die Frysk spreekt, dit ook leest. Niettemin achten wij uw suggestie om een Friestalige samenvatting van de site te maken zinvol. We denken daarbij (alweer vanuit pragmatische overwegingen) aan met name die onderdelen, die niet dagelijks worden geactualiseerd. Een en ander is overigens wel weer afhankelijk van de te maken extra kosten. ..................' 
In positive ynstek yn alle gefallen en hy slacht fierder de spiker op 'e kop as er skriuwt dat net alle Frysksprekkers ek Frysk lźze. Dat kin/sil allinne feroarje as jo Frysk oanbiede.
De gemeente Hearrenfean betanket koartwei foar de suggestje 'die zeker in overweging zal worden genomen.' Wat dat yn berie nimmen opsmite sil..., ik bin benijd.

Yn de ōfrūne moannen binne der wer in tal Frysktalige ynternetsiden bykommen dy 't it besjen lije kinne. Sa is it nije literźre tydskrift foar it tredde milennium, M3 te finen op de thśsside fan Eric Hoekstra. Op dy side steane ek Shakespeare-oersettingen fan de hān fan Douwe Kalma en mar leafst 1000 aforismen.

Ek it tydskrift 'foar Fryske striid en literatuer' Lyts Frisia fan de Jongfryske Mienskip ferskynt sūnt koart digitaal. Spesjaal foar leafhawwers fan Postma-kriptyk.

In absolute oanrieder is de nijsgroep Frysk. Ferskate aktualiteiten wurde dźr troch (in noch beheind tal) dielnimmers fan krūdich kommentaar foarsjoen. (news:alt.culture.friesland.frysk) Oanlogge en meidwaan blinder!

Bauke Nicolaļ

Kolofon

Swingel is śtjefte fan de Ried fan de Fryske Beweging en ferskynt 6x jiers.

Redaksje- en administraasjeadres
Ipe Brouwerssteech 8
8911 BZ Ljouwert
Email: swingel@fryskebeweging.nl en
administraasje@fryskebeweging.nl
telefoan en faks: 058-213 89 13

Meiwurkers oan dit nūmer
Hāns J. Weijer, Arjen Versloot, Hāns Noppert, Bernard Smilde, Henk Kas, Aalsen Everts, Doutsen Dykstra Thom Dijkstra, Clara de Boer, Sybren Posthumus, Bauke Nicolaļ.

Einredaksje
Bauke Nicolaļ en Clara de Boer

Swingel ferskynt ek op ynternet
URL: www.fryskebeweging.nl/swingel

Foarmjouwing
Studio van Stralen BNO, Grins

Printer 
Brouwer & Wielsma, It Hearrenfean

Advertinsjeprizen
op oanfraach

Lźsjild
ƒ 25,00 jiers
Stipers fan de Ried fan de Fryske Beweging krije Swingel fergees yn'e bus:
Stipersjild: ƒ 45,00 jiers
Jongerein oant 25 jier ƒ 25,00 jiers
Losse nūmers: ƒ 4,50

Swingel wurdt śtjūn mei stipe fan de provinsje Fryslān.



Lźzers-reaksjes

Under it kopke Re-aktyf komt (as der bydragen by de redaksje ynkomme) mei yngong fan Swingel 3/2000 in rubryk dźr 't jo as lźzer op 'e tekst kinne. De spulregels: op syn meast 200 wurden; stikken wurde ūnder namme publisearre. Oanleverje: op skiif of fia Email (swingel@fryskebeweging.nl) As it wier net oars kin: typt mei rigelōfstān twa. De redaksje hat it lźste wurd oer it al as net pleatsen fan lźzersbydragen.

Fan 't hjerst Commedia dell' Arte yn 'e notaristśn

Jorwert - Foar it 46e iepenloftspul yn Jorwert is op 'e nij keazen foar in Easteuropeesk stik. Fan 't hjerst bringe de Jorwerters in bewurking fan 'La Vedova Scaltra' fan Carlo Goldoni, oerset troch Jan Schotanus en mei muzyk en lieten fan Peter Sijbenga. 

Wie it yn 1999 madame Hortense mei oantinkens oan fjouwer knappe admiraals, no mei Rosaura har ferlustigje yn de oandacht fan ek fjouwer kreaze keardels. Hja is widdo en dźrtroch min ofte mear frij yn har hanneljen. Hjir is it net de famylje dy't it foar har bepaalt, se kin sels de kar meitsje. Op in fernimstige wize stelt se de fjouwer manlju op 'e proef. Jorwert-eigen wurdt it stik brocht yn in kleurryk dekor fan dūns, akrobatyk, maskerades, muzyk en spektakel. It liket derop dat it in echt Venetiaansk Karnaval wurdt yn 'e notaristśn.


It literźre lānskip fan Durk van der Ploeg

Ljouwert - Oant en mei 31 maaie is yn it FLMD te Ljouwert in śtstalling te besjen oer de Fryske skriuwer Durk van der Ploeg. Oanlieding ta de śtstalling is it ferskinen fan syn 13de roman, It wurk fan 'e duvel, yn febrewaris 2000. Dźrnjonken publisearre de auteur novelles, ferhalen, dichtbondels, essays en skōgings. Boppedat hopet Van der Ploeg yn septimber fan dit jier syn 70ste jierdei te fieren.

Tsien jier lyn, doe't Durk van der Ploeg 60 waard, hat it FLMD yn syn wenplak Feanwālden in śtstalling ynrjochte ūnder de titel `Durk van der Ploeg - Libben en Wurk', dizze kear hawwe de gearstallers it wurk noch wat mear sintraal steld en benammen besocht in byld te jaan fan Van der Ploeg syn wize fan wurkjen. De ferbylding fan de werklikheid yn roman en ferhaal, dźr giet it him om. Hy wol de werklikheid sjen litte troch syn fertelling en sadwaande de ferbyldingskrźft fan de lźzer oproppe, sadat dy aan krijt fan in bestean op in oar nivo. De lźzer moat meifierd wurde yn in oar fermidden, in oare tiid, oare libbensomstannichheden, in oar libben. De suggestje moat sa sterk wźze, dat it ferhaal as werklikheid op de lźzer oerkomt. Hoe kin in skriuwer dat berikke? `Ik stribje dernei om fiktyf te dokumintearjen,' hat Van der Ploeg alris sein yn in fraachpetear. Hy skept op basis fan al dan net histoaryske feiten in nije gearhing.It lānskip spilet yn al it wurk fan Van der Ploeg in grutte rol, likegoed as de klimatologyske omstannichheden. As gjin oar wit er de kealens fan it iepen fjild op te roppen, de wredens fan in hjerstbui oer it waad. Benammen yn syn saneamde `Dongeradielsyklus', fjouwer romans dy't situearre binne yn de omkriten fan Dokkum, drage de beskriuwingen fan lānskip en waarsomstannichheden tige by oan de sfear fan śtsichtleaze ienlikens dy't gauris om syn personaazjes hinne hinget. Yn de śtstalling wurde oan de hān fan in tal foarbylden feit en fiksje by elkoar brocht. Fierder jout de eksposysje in byld fan it totale oeuvre fan dizze warbere en - nei't it wol liket - hyltyd produktivere auteur, dy't ū.o. ek as tydskriftredakteur, sjuerylid, foarsitter fan it Skriuwersboun, ūntwerper fan boekomslaggen en gelegenheidsdichter tige syn fertsjinste hat foar de Fryske skriuwerij yn de wiidste omfieming.
By gelegenheid fan de iepening fan de śtstalling hat it FLMD in literźre poster śtbrocht oer Durk van der Ploeg. Dat is nūmer 25 yn de rige `Papieren śtstallingen'.

boarne: FLMD


Op 12 maaie iepening Jabikspaad

Jirnsum - Sūnt de iepenstelling yn 'e simmer fan 1998 fan it earste part fan it Jabikspaad troch it Bildt, hat de Stifting Jabikspaad Fryslān dwaande west mei it trochlūken fan dit paad oant Noardwest-oerisel. It Jabikspaad is it Fryske part fan de pylgerrūte nei Santiago de Compostela yn noardwest Spanje. Santiago de Compostela wie al foar de midsieuwen ien fan de bekendste beafeartsoarden. Histoaryske rūtes lykas it Jabikspaad komme de lźste tiid mear en mear yn 'e belangstelling fan moderne 'pylgers'. De motiven om de rūtes te folgjen, binne tsjintwurdich lykwols faker sportive en rekreative as religieuze. Wol docht bliken dat sa'n pylgerrūte gāns belangstelling foar it streek-eigene, de histoarje en kultuer los makket.

It bestjoer fan de Stifting Jabikspaad Fryslān hat yn gearwurking mei tal fan frijwilligers de rūte oant Hasselt fźststeld. Dźr slśt it trajekt oan op de 'Hanzestedenroute' . Yn East- en Sśdnederlān binne groepen dwaande oansluting te jaan op it Europeeske netwurk. De ōfstān Sint Jabik - Hasselt is 131 kilometer, rūchwei in tweintichste part fan de ōfstān Sint Jabik - Santiago de Compostela. De fytsrūte folget safolle mooglik de histoaryske paden. Foar de kuierrūte is besocht drokke ferkearsdiken te mijen.

Fan Sint Jabik nei Jirnsum kin der keazen wurde tusken twa rūtes: in westlike fariant oer Frjentsjer en in eastlike oer Swarte Hoarne en Ljouwert. Nei Jirnsum giet de rūte oer Aldeboarn nei it Hearrenfean. Dźr geane de fyts- en kuierrūte śtinoar. Fytsers geane fia Aldskoat, Wolvegea, De Blesse Stienwyk, Giethoarn en Swartslśs nei Hasselt. Te gean giet it paad oer Mildaam, Wolvegea, Oldemarkt, Bloksyl en Genemuiden nei Hasselt.

Ta gelegenheid fan de iepening fan it Jabikspaad yn Fryslān komt yn De Groate Kerk yn Sint Jabik in foto-tentoanstelling fan de Frānske fotograaf Michiel Wasilefski. Dy hat de rūte nei Santiago de Compostela yn 148 prachtige kleurefoto's fźstlein. Yn Jorwert sil Peter Vermaat in pylgerferhaal fertelle en op 'e grins tusken Weststellingwerf en Ysselham by de Driewegsluis sil in nije oerset yn gebrūk nommen wurde.



Krite Snits pakt śt mei Iepenloftspektakel

Snits - It Frysk Selskip 'Krite Snits' fiert fan 7 o/m 14 july yn it ramt fan it 150 (!) jierrich bestean in Iepenloftspektakel op dźr't neffens harren noch lang oer neipraat wurde sil. De saken wurde grut oanpakt. Mar leafst 150 minsken sille meidwaan oan it histoarysk kostśmstik, dat spilet yn 'e tiid fan de Frānske oerhearsking. It stik, dat skreaun is troch Bertus Klazinga, hat as titel 'Goudsjeblom en Poddekrūd' meikrigen en hannelet oer de striid tusken de Prinsgesinden (Goudsjeblommen) en de Patriotten (Poddekrūd). Yn it hiele lān wie der reboelje en opskuor doe't de Frānske soldaten hjir de macht oernamen en Prins Willem nei Ingelān ta flechte: boargemasters hiene neat mear te sizzen, sels yn Snits net.....
It spektakel sil plakfine op en om de Wetterpoarte en it wetter fan de Kolk, wźrby't publyk op pontons komt te sitten. 


Riedswurk

Op Priemmen


24 april Aaipop Nijlān 

12 maaie Liet 2000 yn de Harmony te Ljouwert

12 maaie Iepening Jabikspaad 

12 maaie Soasjūn Eftrije oer de relaasje Europa-Fryslān. sprekker: Roel Falkena. Plak: kafee It Anker. Oanfang: 19.30 oere

20 maaie Gala FFJ Bernlef y.f.m. 75-jierrich bestean
yn it Stźdsparkpaviljoen, Grins

26 maaie Riedsgearkomste, jūns om healwei achten op 'e boppeseal fan Café Wouters te Ljouwert. (foar it NS stasjon oer) 
Sprekker: De hear Piet Vellinga, direkteur fan de Stifting Doarp en Bedriuw.

2 juny Jūns om 20.00 oere: kursus dichtsjen yn it Frysk en it Liwadders mei Anne Feddema yn Hotel Kafee it Anker, Iewāl 73-77 te Ljouwert. Organisaasje: Eftrije (tagong: foar net-leden ( 5,00)

1/22 july Simmer 2000

2/29 july Minority Course fan Deenske Folkshegeskoalle
Hųjskolen Ųstersųen.

7 july Premičre iepenloftspektakel 'Goudsjeblom en Poddekrūd' troch de Krite Snits.

30 augustus Premičre Iepenloftspul Jorwert


3 septimber Stinzefeest yn de Koperen Tśn te Ljouwert mei diner
en reuny fan de Federaasje fan Fryske Studinteferienings.

13 oktober Riedsgearkomste, jūns om healwei achten op 'e boppeseal fan Café Wouters te Ljouwert. (foar it NS stasjon oer) 

De spyllist fan de by it Boun fan Fryske Toanielselskippen oansletten ferieningen is te finen op www.fryskebeweging.nl
Dźr fine jo ek de measte aktiviteiten fan de Fryske Kriten om Utens. (kopke: Op Priemmen)

Undersyk ūnder Fryske emigranten fier om utens

Ljouwert - Sūnt ein ferline jier hālde de Fryske Akademy en de Ryksuniversiteit Grins (fakgroep Psychology) in grutskalich wittenskiplik ūndersyk ūnder Fryske emigranten fier om utens. It ūndersyk wurdt śtfierd yn it kader fan de yn july te hālden manifestaasje Simmer 2000. De Ljouwerter Krante hat foar dit ūndersyk har adressebestān beskikber steld. Tusken Kryst en Ald en Nij 1999 binne krap 6.500 fragelisten tastjoerd oan lānferhuzers in 65 lannen.

Undersiker frou G.E.Bakker dy't as wittenskiplik assistint oan de Fryske Akademy ferbūn is leit śt wat it doel is fan it ūndersyk: 'De fragelist wurdt ynfolle troch Fryske emigranten dy't selsstannich of as bern mei harren ālders śt Fryslān wei gien binne en harren neiteam. Ek Friezen dy't nei oare oarden gien binne mei it idee om oer net al te lange tiid werom te gean nei Fryslān wolle wy graach yn it ūndersyk belūke.' Healwei maart wiene der sa'n 1000 ynfolle frageformulieren weromstjoerd. De ūndersikers hoopje tidens Simmer 2000 foarriedige resultaten fan it ūndersyk bekend te meitsjen.

Histoarje Frysk yn it offisjeel ferkear no op it ynternet.

De ynternetside fan de Ried fan de Fryske Beweging is op 'e nij śtwreide, diskear mei in oersjoch fan de histoarje fan it plak fan it Frysk yn it offisjele ferkear. It stik is skreaun troch Rindert Straatsma. It stik in weardefolle oanfolling op besteande dokumintaasje en ynformaasje oer it ūnderwerp. Beskikke jo net oer ynternet, mar binne jo wol nijsgjirrich nei de ynhāld, stjoer dan in brievekaart nei it kantoaradres of sprek eefkes yn op it antwurd-apparaat, dan krije jo dy thśsstjoerd.

Nij adres Eftrije

Eftrije hat in nij korrespondinsje-adres: Ibisstrjitte 35, 8916 BH Ljouwert. It nije adres jildt ek foar de Stifting Fryske Klub Ljouwert. It telefoannūmer is net wizige: 
058-2884700.

Fan it bestjoer

* Wy binne bliid dat wy de hearen Gerben Poortinga en Arjen Versloot ree fūn hawwe in sit yn it bestjoer te nimmen. Arjen Versloot nimt it skriuwerskip op him.

* Wy binne, yn oparbeidzjen mei FYK, yn petear mei it bestjoer fan Doarpsbelang Winsum oer de organisaasje fan in Fryske Dei yn dat doarp. As foarriedige datum dźrfoar stiet 4 novimber.
It program foar dy dei stiet noch net fźst, mar it sil yn alle gefallen swinge dat it in aard hat.

* Foar de Ragnarockkommisje sykje wy ien (f/m) dy't de karre lūke wol. Siebren Marten de Boer dy't it projekt jierrenlang foar it grutste part foar syn rekken nommen hat, is dźr net mear beskikber foar. Dus, asto sin hast oan it organisearjen fan in spetterjend popspektakel, nim dan kontakt op mei it bestjoer. It draaiboek leit klear, it budzjet ek en ferskate Fryske groepen wolle harren graach op Ragnarock manifestearje!

* Swingel slacht knap oan. De reaksjes op it earste nūmer binne oer it generaal posityf. Ek is der al in moai espeltsje nije lźzers bykommen. Asto sa śt en troch in bydrage leverje wolst, nim dan eefkes kontakt op mei Bauke Nicolaļ, telefoan 0566-602 197, Email: redaksje@fryskebeweging.nl